16 lutego 2026 r.
Nasz Znak: 20260216-1-LEG
Dotyczy:
sprawa (Znak): DL-IV.460.11.2026
data korespondencji: 5.02.2026 r.
Nr w wykazie prac: B967
STANOWISKO
Międzyzakładowej Organizacji Związkowej
NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury
w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
w sprawie wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów
(nr B967)
Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury, po zapoznaniu się z projektem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 stycznia 2026 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów oraz z Oceną Skutków Regulacji z dnia 30 stycznia 2026 r., przedstawia poniższe stanowisko.
- Charakter projektu
Projekt rozporządzenia ma na celu dostosowanie dolnych i górnych granic wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów do 3% wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej na 2026 r. (103,0%) wynikającego z ustawy budżetowej z dnia 9 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 62).
Zakres zmiany ogranicza się do podniesienia granic „widełek” z 6 500–8 000 zł do 6 700–8 240 zł dla asystenta sędziego oraz z 8 000–9 000 zł do 8 240–9 270 zł dla starszego asystenta sędziego. W OSR wskazano, że bez podwyższenia górnej granicy wynagrodzenia zasadniczego część asystentów nie mogłaby otrzymać waloryzacji w pełnej wysokości 3%.
Projekt nie wprowadza żadnych rozwiązań wykraczających poza techniczne wykonanie ustawy budżetowej: nie zwiększa funduszu wynagrodzeń ponad 3%, nie zmienia mechanizmu stosowania waloryzacji, nie tworzy powiązania wynagrodzeń asystentów z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce ani z wynagrodzeniami sędziów.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał (por. pismo z 28.02.2019, III.7040.13.2019.LN), że brak ustawowego uregulowania zasad wynagradzania pracowników sądów oraz przeniesienie ciężaru kształtowania ich płac na rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości budzi zastrzeżenia co do zgodności z art. 92 Konstytucji RP i sprzyja uznaniowości. Projekt B967 – dotyczący asystentów sędziego utrwala właśnie taki model – coroczne korygowanie widełek aktem wykonawczym zamiast oparcia wynagrodzeń asystentów na jasnych zasadach ustawowych.
- Skala regulacji i kontekst makroekonomiczny
Zgodnie z OSR projektem objęta jest grupa 4 269 asystentów sędziów. Na podwyżki w wysokości 3% zabezpieczono łącznie 21,363 mln zł, z czego 17,856 mln zł stanowią wynagrodzenia osobowe, a 3,507 mln zł pochodne.
Po silnym wzroście wynagrodzeń w 2025 r., kiedy średnie płace w gospodarce narodowej wzrosły realnie o ok. 5–6% rok do roku, instytucje finansowe zakładają dalszy, umiarkowany wzrost wynagrodzeń w 2026 r. Dynamika płac w sektorze przedsiębiorstw ma pozostać wyraźnie wyższa niż planowana waloryzacja wynagrodzeń w jednostkach sfery budżetowej. W efekcie skumulowany wzrost wynagrodzeń w budżetówce w latach 2019–2026 będzie istotnie niższy niż w sektorze przedsiębiorstw, a najszybciej rosnącą kategorią pozostanie płaca minimalna.
Relacja przeciętnego wynagrodzenia pracowników służby publicznej do płacy minimalnej wyraźnie się obniżyła, co potwierdzają dostępne analizy wynagrodzeń w sektorze publicznym oraz dane statystyczne. W przypadku stanowisk asystenckich w sądach powszechnych opartych na najniższych stawkach wynagrodzenia dolna granica w wysokości 6 700 zł brutto oznacza jedynie nieco wyższy poziom niż płaca minimalna przewidziana na 2026 r., co obrazuje silne spłaszczenie siatki płac.
Dla asystentów sędziów wynagradzanych według najniższych stawek poziom 6 700 zł brutto oznacza wynagrodzenie tylko nieznacznie wyższe od ustawowej płacy minimalnej na 2026 r., co dodatkowo pokazuje, jak mocno zawęził się dystans między płacami w służbie publicznej a minimum ustawowym.
Liczne uchwały zebrań sędziów poszczególnych sądów oraz stowarzyszeń sędziowskich wskazywały, że utrzymywanie wynagrodzeń pracowników sądów na poziomie nieadekwatnym do wymagań i odpowiedzialności destabilizuje funkcjonowanie sądów i może naruszać prawo do sądu z art. 45 Konstytucji RP. Projekt B967 nie zmienia w istotny sposób tej sytuacji.
III. Wysokość podwyżek w ujęciu netto
Szacowany wzrost wynagrodzeń zasadniczych wyniesie:
- dla asystenta sędziego na dolnej stawce 6 700 zł brutto podwyżka o 3% oznacza wzrost wynagrodzenia netto o ok. 136 zł miesięcznie;
- dla starszego asystenta na górnej stawce 9 270 zł brutto – o ok. 184 zł netto.
W przeliczeniu na rok asystent sędziego otrzymujący minimalną stawkę uzyska ok. 1 632 zł netto dodatkowo. W realiach rynku pracy, przy rosnących oczekiwaniach płacowych wobec osób z wykształceniem prawniczym i często ze zdanymi egzaminami zawodowymi, są to kwoty niewystarczające, aby zatrzymać specjalistów w sądach.
- Ocena Skutków Regulacji
OSR zawiera wyliczenie skutków budżetowych projektu (wydatki 21,36 mln zł, dochody 9,2 mln zł, saldo –12,16 mln zł w 2026 r.), ale nie przedstawia danych dotyczących sytuacji kadrowej asystentów sędziów. Brak informacji o liczbie wakatów, rotacji, czasie obsadzania stanowisk i liczbie kandydatów na etat uniemożliwia ocenę, czy regulacja ma szansę poprawić sytuację kadrową w sądownictwie powszechnym.
W OSR zapisano, że efekty wejścia w życie projektowanych rozwiązań „nie wymagają pomiaru”. Takie podejście stoi w sprzeczności z postulatami formułowanymi przez RPO, który podkreślał, że niskie wynagrodzenia pracowników sądów przekładają się na braki kadrowe, a te z kolei na przewlekłość postępowań i realizację prawa do sądu.
Dokument sprowadza się w istocie do rachunku księgowego, nie pełni natomiast funkcji narzędzia polityki publicznej – nie pokazuje, jaki efekt regulacji jest oczekiwany, ani jak zostanie zmierzony.
- Dysproporcje wewnątrz sądów
Rzecznik Praw Obywatelskich zwracał uwagę, że taki brak spójnych i przejrzystych reguł wynagradzania pracowników sądów, przy jednoczesnym istnieniu automatycznego mechanizmu dla sędziów, rodzi pytania o równe traktowanie poszczególnych grup zatrudnionych w tej samej instytucji. Projekt B967 nie przynosi w tym zakresie żadnej zmiany.
- Kontekst budżetowy – cięcie 95 mln zł i standard doraźnych działań
W trakcie prac parlamentarnych nad ustawą budżetową na 2026 r. sejmowa Komisja Finansów Publicznych przyjęła poprawkę, która obniżyła wydatki na wynagrodzenia pracowników sądów powszechnych o prawie 95 mln zł, w tym o 11,904 mln zł w części przeznaczonej na wynagrodzenia asystentów sędziów. Poprawka została przyjęta na poziomie komisji, bez odrębnego głosowania na posiedzeniu plenarnym.
Roczne saldo fiskalne projektu B967 (–12,16 mln zł) jest zbliżone do kwoty 11,904 mln zł odjętej z puli przeznaczonej na asystentów sędziów. Oznacza to, że przywrócenie środków zabranych poprawką komisji mogłoby pozwolić na podwyżkę wynagrodzeń asystentów sędziów istotnie wyższą niż 3%.
W ostatnich latach interwencje w wynagrodzenia pracowników sądów miały przede wszystkim charakter doraźny: jednorazowe podwyżki, korekty widełek w rozporządzeniach, decyzje okołobudżetowe – zamiast stworzenia spójnego, ustawowego systemu wynagradzania. Taki model reagowania na narastające problemy kadrowe stał się w praktyce standardem, co potwierdzają zarówno wystąpienia RPO, jak i kolejne nowelizacje aktów wykonawczych.
Projekt B967, ograniczony do 3% korekty widełek, wpisuje się w ten schemat: jest działaniem reaktywnym, a nie elementem spójnej polityki.
VII. Wnioski
Podwyższenie widełek ponad 3%
Na podstawie art. 155 § 6 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych Minister Sprawiedliwości, określając wysokość wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów, powinien brać pod uwagę nie tylko wskaźnik budżetowy, lecz także rodzaj i charakter czynności wykonywanych przez asystentów oraz poziom wynagrodzeń urzędników sądów.
Zakładając, że projektodawca zamierza faktycznie zapobiegać odpływowi doświadczonych asystentów z sądów – zgodnie z uzasadnieniem projektu – nie powinno rozporządzenie podnosić o wskaźnik mniejszy niż odnotowany wzrost wynagrodzeń. Tymczasem projektowana zmiana stanowi zaledwie ok. 1/3 tego wzrostu.
Brak istotnych informacji w OSR
Do umożliwienia oceny przewidywanych skutków społeczno-gospodarczych projektowanego aktu normatywnego konieczne byłoby uzupełnienie informacji o:
- dane dotyczące liczby wakatów na stanowiskach asystentów sędziów w skali kraju oraz w największych apelacjach,
- informacje o rotacji i średnim czasie obsadzania zwolnionych etatów,
- mierniki pozwalające ocenić wpływ regulacji na sytuację kadrową (spadek liczby wakatów, skrócenie czasu obsady).
Prace nad ustawą o pracownikach sądów i prokuratury
Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt S 4/15 dotyczącym wynagrodzeń pracowników sądów zwracał uwagę na występujące wady w dokumentacji procesu legislacyjnego prowadzącego do przyjęcia ustaw budżetowych, brak jest dowodów na przeprowadzenie przez Radę Ministrów, a następnie ustawodawcę szczegółowych analiz przyjmowanych w kontekście zmian w sytuacji gospodarczej i sprawiedliwego społecznie poszukiwania oszczędności budżetowych.
VIII. Podsumowanie
Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury:
- negatywnie ocenia ograniczenie projektu B967 do technicznej korekty widełek wynagrodzenia zasadniczego asystentów sędziów do poziomu 3% waloryzacji;
- domaga się włączenia do procesu legislacyjnego informacji o danych kadrowych i miernikach efektów regulacji.