16 lutego 2026 r.
Nasz Znak: 20260216-2-LEG
Dotyczy:
sprawa (Znak): DL-IV.460.10.2026
data korespondencji: 5.02.2026 r.
Nr w wykazie prac: B966
STANOWISKO
Międzyzakładowej Organizacji Związkowej
NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury
w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
zmieniającego rozporządzenie
w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego
(nr B966)
Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury, po zapoznaniu się z projektem rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 stycznia 2026 r. zmieniającego rozporządzenie z dnia 3 marca 2017 r. w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego oraz z Oceną Skutków Regulacji z dnia 29 stycznia 2026 r., przedstawia poniższe stanowisko.
- Charakter projektu
Projekt rozporządzenia ma na celu dostosowanie dolnych i górnych granic wynagrodzenia zasadniczego urzędników i innych pracowników sądów powszechnych, sądów wojskowych oraz powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury do 3% wskaźnika wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej na 2026 r. (103,0%) wynikającego z ustawy budżetowej z dnia 9 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 62).
Zakres zmiany ogranicza się do podniesienia granic „widełek” wynagrodzenia zasadniczego w tabeli stanowiącej załącznik nr 3 do rozporządzenia z 2017 r. W szczególności:
– dla stanowisk samodzielnych widełki zostają podniesione z 5 500–18 900 zł do 5 665–19 470 zł,
– dla stanowisk wspomagających – z 5 500–12 600 zł do 5 665–12 980 zł,
– dla stanowiska stażysty – z 5 000–6 850 zł do 5 150–7 060 zł,
– dla stanowisk pomocniczych, technicznych i gospodarczych – z 5 000–7 900 zł do 5 150–8 140 zł.
W OSR wskazano wprost, że bez podwyższenia górnych granic wynagrodzenia zasadniczego część urzędników i pracowników nie mogłaby otrzymać waloryzacji w pełnej wysokości 3%. Projekt nie wprowadza żadnych rozwiązań wykraczających poza techniczne wykonanie ustawy budżetowej: nie zwiększa funduszu wynagrodzeń ponad 3%, nie zmienia mechanizmu stosowania waloryzacji, nie tworzy powiązania wynagrodzeń z przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce ani z innymi obiektywnymi wskaźnikami.
Śladem analiz Rzecznika Praw Obywatelskich, prof. Adama Bodnara, które zostały skierowane do Ministerstwa Sprawiedliwości w korespondencji z 28.02.2019 r. (znak: III.7040.13.2019.LN) i pozostają do dzisiaj w praktyce przemilczane, trzeba zwrócić uwagę na wymiar konstytucyjny prawidłowości regulacji nowelizowanego rozporządzenia wydawanego na mocy delegacji zawartej w art. 14 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury. Obecny system wynagradzania oparty na delegacji do wydania rozporządzenia zdaniem RPO narusza art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ ustawa nie zawiera ogólnych wytycznych dotyczących płac, co czyni rozporządzenie aktem zastępującym ustawę, a nie ją wykonującym. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt K 12/99, U 5/06), rozporządzenie musi służyć wykonaniu ustawy. W obecnym stanie prawnym rozporządzenie, które ma zostać znowelizowane zastępuje regulacje ustawowe, co jest sprzeczne z zasadą wyłączności ustawy w sferze praw i obowiązków obywateli oraz pracowników. Ponadto brak adekwatnych płac prowadzi do destabilizacji pracy sądów, co w ocenie RPO i zgromadzeń sędziowskich zagraża realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wreszcie rozporządzenie, które określa wynagrodzenia z wykorzystaniem widełek, mimo upływu 7 lat od wystąpienia RPO, nie spowodowało usunięcia niekonstytucyjności płac pracowników sądów i prokuratury.
Rozpiętość widełek na stanowiskach samodzielnych wynosi 244% (od minimum do maksimum), a wspomagających – 129%. Dla porównania, typowe rozpiętości widełek stosowane w sektorze prywatnym (wg danych Towers Watson) oscylują w granicach 30–50% dla stanowisk operacyjnych, 40–60% dla specjalistycznych i 50–80% dla kierowniczych. Oznacza to, że na stanowisku samodzielnym w sądzie jeden urzędnik może zarabiać 5 665 zł, a drugi na identycznym stanowisku – 19 470 zł, czyli ponad 3,4 razy więcej. Tak ogromna rozpiętość sprawia, że widełki de facto nie pełnią roli regulatora wynagrodzeń – samo rozporządzenie zaś stosuje system, który jedynie pozoruje regulacje.
- Skala regulacji i kontekst makroekonomiczny
Zgodnie z OSR projektem objęta jest grupa ponad 43 tysięcy pracowników: urzędników i innych pracowników sądów powszechnych i wojskowych oraz urzędników i pracowników powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Na podwyżki w wysokości 3% zabezpieczono środki w wysokości ok. 118,6 mln zł rocznie w części dotyczącej sądów powszechnych i wojskowych oraz prokuratur.
Po silnym wzroście wynagrodzeń w 2025 r., kiedy średnie płace w gospodarce narodowej wzrosły realnie o kilka punktów procentowych rok do roku, prognozy na 2026 r. zakładają dalszy, umiarkowany wzrost wynagrodzeń, przy czym dynamika płac w sektorze przedsiębiorstw ma pozostać wyraźnie wyższa niż planowana waloryzacja wynagrodzeń w jednostkach sfery budżetowej. W efekcie skumulowany wzrost wynagrodzeń w budżetówce w latach 2019–2026 jest istotnie niższy niż w sektorze przedsiębiorstw, a najszybciej rosnącą kategorią pozostaje płaca minimalna.
Relacja przeciętnego wynagrodzenia pracowników instytucji publicznych do płacy minimalnej wyraźnie się obniżyła, co potwierdzają dostępne analizy wynagrodzeń w sektorze publicznym. W przypadku wielu stanowisk urzędniczych i pomocniczych dolne granice widełek są jedynie nieznacznie wyższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Podwyższenie dolnych stawek do poziomu 5 150 zł brutto dla stażystów oraz stanowisk pomocniczych oznacza, że wynagrodzenie zasadnicze osób rozpoczynających pracę w sądach i prokuraturach oraz pracowników obsługi technicznej kształtuje się w granicach niewiele wyższych niż minimalne wynagrodzenie ustawowe na 2026 r. Ilustruje to silne spłaszczenie siatki płac.
Liczne uchwały zebrań sędziów oraz stanowiska organizacji reprezentujących pracowników wymiaru sprawiedliwości wskazywały, że utrzymywanie wynagrodzeń pracowników sądów na poziomie nieadekwatnym do wymagań i odpowiedzialności destabilizuje funkcjonowanie sądów i może naruszać prawo do sądu z art. 45 Konstytucji RP. Projekt B966 nie zmienia tej sytuacji.
III. Wysokość podwyżek w ujęciu netto i relacja do płacy minimalnej
Szacowany wzrost wynagrodzeń zasadniczych w następstwie projektu oznacza dla pracowników:
- – dla stażysty – podwyżkę wynagrodzenia zasadniczego z 5 000 zł do 5 150 zł brutto, co przekłada się na wzrost wynagrodzenia netto o ok. 100 zł miesięcznie,
- dla pracownika na najniższej stawce stanowiska wspomagającego (5 665 zł brutto) – wzrost wynagrodzenia netto o niewiele ponad 110 zł miesięcznie,
- dla pracownika na najniższej stawce stanowiska pomocniczego, technicznego lub gospodarczego (5 150 zł brutto) – wzrost netto rzędu 100 zł miesięcznie.
W przeliczeniu na rok kwoty te oznaczają wzrost wynagrodzenia o ok. 1,2 tys. zł netto dla pracowników na najniższych stawkach. Przy rosnących kosztach utrzymania oraz przy tempie wzrostu płacy minimalnej wyższym niż 3% są to kwoty niewystarczające, aby utrzymać dystans wynagrodzeń pracowników sądów i prokuratury względem minimum ustawowego.
W praktyce dochodzi do sytuacji, w której pracownicy z wieloletnim stażem, wykonujący zadania o wysokiej odpowiedzialności, otrzymują wynagrodzenia zasadnicze niewiele wyższe od płacy minimalnej.
- Ocena Skutków Regulacji
OSR zawiera wyliczenie skutków budżetowych projektu (wzrost wydatków w części budżetu poświęconej sądom i prokuraturze, odpowiednie dochody z tytułu składek i podatków oraz saldo dla sektora finansów publicznych), ale nie przedstawia danych dotyczących sytuacji kadrowej urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury. Brak jest w szczególności informacji o:
- liczbie wakatów w poszczególnych grupach stanowisk w skali kraju i w największych apelacjach sądowych oraz regionach prokuratur,
- rotacji i średnim czasie obsadzania zwolnionych etatów,
- liczbie kandydatów na jedno miejsce w konkursach.
W OSR przyjęto założenie, że efekty wejścia w życie projektowanych rozwiązań „nie wymagają pomiaru”. Takie podejście wskazuje, że projektodawca tworzy przepisy wykonawcze bez umocowania w zasadach racjonalności, otoczeniu gospodarczym i realiach, a także bez wcześniejszego określenia celu, jaki zamierza osiągnąć. Wobec takich braków projekt nie pełni funkcji narzędzia polityki publicznej: nie określa, jaki efekt regulacji w obszarze kadr jest oczekiwany i w jaki sposób zostanie zmierzony.
- Kontekst systemowy i budżetowy
Brak spójnych i przejrzystych reguł wynagradzania pracowników sądów i prokuratury, przy jednoczesnym istnieniu ustawowego mechanizmu określania wynagrodzeń innych grup zawodowych (sędziów, prokuratorów, asesorów, referendarzy sądowych, kuratorów sądowych), rodzi pytania o równe traktowanie poszczególnych grup zatrudnionych w tej samej instytucji. Projekt B966 nie przynosi w tym zakresie żadnej zmiany – nadal wynagrodzenia urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury zależą od decyzji podejmowanych corocznie w drodze rozporządzenia, w ramach limitów wynikających z ustawy budżetowej, a w istocie i tak u konkretnego pracodawcy to odpowiednie organy sądu lub prokuratury muszą samodzielnie, bez koordynacji i gwarancji zapewnienia środków finansowych mierzyć się odpowiedzialnością za politykę płacową.
W trakcie prac parlamentarnych nad ustawą budżetową na 2026 r. sejmowa Komisja Finansów Publicznych przyjęła poprawkę, która obniżyła wydatki na wynagrodzenia pracowników sądów powszechnych o prawie 95 mln zł. Z tej kwoty ponad 65 mln zł dotyczyło urzędników i innych pracowników sądów, a pozostała część – kuratorów, asystentów sędziów oraz specjalistów OZSS. Poprawka została przyjęta na poziomie komisji, bez odrębnego głosowania na posiedzeniu plenarnym.
Roczne saldo fiskalne projektu B966, wynikające z OSR, kształtuje się na poziomie zbliżonym do kwoty odjętej funduszowi wynagrodzeń urzędników i innych pracowników sądów. Oznacza to, że przywrócenie środków zabranych poprawką komisji mogłoby pozwolić na podwyżkę wynagrodzeń tych pracowników istotnie wyższą niż 3%, obejmującą nie tylko techniczne przesunięcie widełek, lecz także realne zwiększenie przestrzeni do awansów i wyrównywania dysproporcji.
W ostatnich latach interwencje w obszarze wynagrodzeń pracowników sądów i prokuratury miały przede wszystkim charakter doraźny: obejmowały jednorazowe podwyżki, korekty widełek w rozporządzeniach oraz decyzje okołobudżetowe. Brak jest spójnego, ustawowego systemu wynagradzania, co podkreślono również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (sygnalizacja S 4/15) oraz w wystąpieniu RPO. Projekt B966, ograniczony do 3‑procentowej korekty tabeli, wpisuje się w ten schemat działań reaktywnych.
- Wnioski
Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury:
1) negatywnie ocenia ograniczenie projektu B966 do technicznej korekty tabeli wynagrodzenia zasadniczego urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury do poziomu 3% waloryzacji, bez odniesienia do zarzutów Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczących braku ustawowych zasad wynagradzania oraz bez propozycji rozwiązań systemowych;
2) wskazuje, że przyjęta regulacja nie zatrzymuje procesu degradacji wynagrodzeń pracowników sądów i prokuratury względem płacy minimalnej i rynku pracy oraz nie przeciwdziała zagrożeniom dla stabilności funkcjonowania sądów i prokuratur, jak i realizacji prawa do sądu;
3) postuluje podniesienie stawek wynagrodzenia zasadniczego ponad poziom wynikający z 3% waloryzacji, w szczególności poprzez zmianę na poziomie nie niższym niż wzrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia r/r w 2025 r;
4) domaga się skierowania do Sejmu projektu ustawy zmierzającej do wprowadzenia ogólnych zasad wynagradzania oraz ustawowego mechanizmu powiązania wynagrodzeń z obiektywnymi wskaźnikami ekonomicznymi;
5) oczekuje uzupełnienia OSR o dane dotyczące sytuacji kadrowej (wakatów, rotacji, czasu obsadzania etatów) oraz określenia mierników, według których będzie oceniany wpływ regulacji na funkcjonowanie sądów i prokuratur.
Organizacja związkowa zwraca uwagę, że od 25 lat żaden Minister Sprawiedliwości nie wykonał zobowiązania spójnej regulacji ustawowej funkcjonowania pracowników sądów i prokuratury. Ignorowane były apele środowisk prawniczych – w tym sędziowskich, dezyderat Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka z 18 kwietnia 2013 roku, wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich z 28.02.2019 r., liczne stanowiska i apele związków zawodowych. Od wielu lat związki zawodowe, w tym MOZ NSZZ “Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury uczestniczą w pracach nad rozwiązaniami ustawowymi bez realnych efektów w postaci projektu, który wyszedłby z Ministerstwa Sprawiedliwości. W 2025 r. związki zawodowe były zapewniane, że projekt ustawy zostanie złożony w Sejmie na przełomie 2025/2026 r. Zamiast konstytucyjnych rozwiązań zgodnych z zasadami demokratycznego państwa prawa, strona społeczna otrzymuje do konsultacji kolejny projekt, który ma zastąpić brak rozwiązań systemowych.