MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury przedstawiła stanowisko do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego zasady organizacji i odbywania aplikacji kuratorskiej. Związek popiera odejście od modelu opartego głównie na e‑learningu, ale domaga się doprecyzowania kluczowych przepisów, aby lepiej chronić aplikantów oraz osoby zaangażowane w ich szkolenie.
Dlaczego zabieramy głos w sprawie aplikacji kuratorskiej?
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi konsultacje projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji i sposobu odbywania aplikacji kuratorskiej. Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury została poproszona o opinię i – zgodnie ze swoją rolą reprezentanta pracowników wymiaru sprawiedliwości – przekazała szczegółowe stanowisko.
Organizacja związkowa podkreśla, że kierunek zmian, polegający na odejściu od modelu opartego głównie na formule e‑learningowej na rzecz zajęć prowadzonych w czasie rzeczywistym oraz zwiększenia udziału zajęć stacjonarnych, należy ocenić pozytywnie. Jednocześnie projekt – w ocenie MOZ – wymaga doprecyzowania w kilku istotnych obszarach, tak aby nie tylko poprawić organizację szkolenia, ale przede wszystkim zapewnić przejrzystość przepisów i realną ochronę praw aplikantów kuratorskich oraz patronów.
Nasze główne zastrzeżenia do projektu
W stanowisku zwracamy uwagę m.in. na potrzebę:
– bardziej elastycznego określenia liczby zjazdów stacjonarnych (formuła „co najmniej dwóch zjazdów”), co pozwoli lepiej dostosować program aplikacji do potrzeb dydaktycznych;
– wprowadzenia rozwiązań kompensacyjnych przy rygorystycznym progu 80% obecności, tak aby nieobecność z przyczyn niezależnych od aplikanta nie prowadziła automatycznie do negatywnych skutków, lecz mogła być uzupełniona w innej formie;
– doprecyzowania zasad przekazywania informacji przez Rektora‑Komendanta do prezesa sądu okręgowego (forma, termin, minimalny standard), aby uniknąć rozbieżności w praktyce;
– ograniczenia zbyt szerokiej uznaniowości prezesa sądu okręgowego przy potwierdzaniu odbycia aplikacji w sytuacjach nadzwyczajnych, poprzez wskazanie przesłanek i wymogu pisemnego uzasadnienia;
– uregulowania statusu i obciążenia patronów aplikantów, w tym kwestii ewentualnych dodatków lub rekompensaty za wykonywanie zadań szkoleniowych równolegle z obowiązkami służbowymi.
W konkluzji MOZ NSZZ „Solidarność” PS i P zaznacza, że projekt rozporządzenia zmierza do unowocześnienia systemu aplikacji kuratorskiej, lecz wymaga uzupełnienia i dopracowania, aby zachować równowagę pomiędzy efektywnością organizacyjną a ochroną praw aplikantów oraz osób ich szkolących.
Treść stanowiska
10 kwietnia 2026 r. | Nasz Znak: 20260410-1-MS/LEG
Dotyczy:
| sprawa (Znak): | DL-V.463.1.2026 |
| Nr w wykazie prac: | B968 |
Stanowisko Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji i sposobu odbywania aplikacji kuratorskiej
W odpowiedzi na pismo z 23 marca 2026 r., znak DL-V.463.1.2026, dotyczące przedstawienia opinii do projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji i sposobu odbywania aplikacji kuratorskiej, Międzyzakładowa Organizacja Związkowa NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury przedstawia następujące stanowisko.
Pozytywnie należy ocenić sam kierunek projektowanych zmian, zmierzających do modernizacji systemu szkolenia aplikantów kuratorskich, w szczególności do odejścia od modelu opartego głównie na formule e-learningowej na rzecz zajęć prowadzonych w czasie rzeczywistym oraz do zwiększenia udziału zajęć stacjonarnych. Ocena ta znajduje oparcie zarówno w treści projektu, jak i w uzasadnieniu oraz OSR, gdzie wskazano, że obowiązujący model nie zapewnia właściwej jakości i efektywności realizacji zajęć teoretycznych, a aktualnie faktycznie stosowane są już zajęcia zdalne prowadzone przez wykładowców w czasie rzeczywistym.
Jednocześnie projekt w obecnym kształcie wymaga doprecyzowania i uzupełnienia w kilku istotnych obszarach, tak aby z jednej strony zapewnić właściwy poziom szkolenia, a z drugiej zagwarantować przejrzystość stosowania przepisów oraz należytą ochronę praw aplikantów kuratorskich i osób zaangażowanych w proces ich kształcenia.
UWAGI SZCZEGÓŁOWE
1. Forma i organizacja zajęć teoretycznych
Projekt przewiduje, że zajęcia teoretyczne będą prowadzone w formie zdalnej oraz stacjonarnej, przy czym zajęcia stacjonarne mają odbywać się podczas dwóch zjazdów. Rozwiązanie polegające na odejściu od dotychczasowego modelu (w którym rozporządzenie przewidywało w praktyce tylko jeden zjazd stacjonarny w toku całej aplikacji) należy ocenić pozytywnie. Jeden zjazd nie odpowiadał potrzebom dydaktycznym, a przy zwiększeniu liczby godzin zajęć teoretycznych do 70 rodził również trudności organizacyjne.
Uwagi wymaga, aby prawodawca nie zamykał tej kwestii sztywnym sformułowaniem „podczas dwóch zjazdów”, lecz rozważył wprowadzenie formuły „co najmniej dwóch zjazdów”. Takie rozwiązanie lepiej odpowiadałoby zmiennym potrzebom procesu dydaktycznego, pozwalałoby elastyczniej organizować zajęcia oraz nie ograniczałoby możliwości dalszego dostosowywania modelu szkolenia do praktyki i doświadczeń uczelni oraz organów odpowiedzialnych za przebieg aplikacji.
Jest to tym bardziej zasadne, że sam projektodawca wskazuje na potrzebę dostosowania sposobu realizacji zajęć do standardów jakości dydaktycznej oraz racjonalnego rozłożenia godzin przewidzianych w programie zajęć teoretycznych. Skoro więc celem projektowanej nowelizacji jest poprawa efektywności kształcenia, to nadmiernie sztywne określenie liczby zjazdów może w przyszłości osłabić praktyczną użyteczność wprowadzanych rozwiązań.
2. Obowiązek uczestnictwa w zajęciach
Projekt zakłada, że obowiązek udziału w zajęciach teoretycznych zostanie uznany za spełniony wtedy, gdy aplikant kuratorski uczestniczył w co najmniej 80% jednostek lekcyjnych przewidzianych w programie zajęć teoretycznych. Samo wprowadzenie progu frekwencyjnego należy ocenić jako rozwiązanie porządkujące i zwiększające przejrzystość wymagań stawianych aplikantom.
Zastrzeżenie budzi jednak brak mechanizmów umożliwiających uzupełnienie nieobecności lub zaliczenie zajęć w innej formie. Przyjęcie samego progu 80% bez rozwiązań kompensacyjnych może prowadzić do nadmiernej restrykcyjności systemu. Kwestia ta nabiera dodatkowego znaczenia wobec tego, że projekt przewiduje jedynie wyjątek związany z możliwością wydania potwierdzenia odbycia aplikacji przez prezesa sądu okręgowego po zasięgnięciu opinii kuratora okręgowego, jeżeli nieobecność wynikała z przyczyn niezależnych od aplikanta, w szczególności z powodu choroby.
Zasadne jest zatem postulowanie uzupełnienia projektu o możliwość realizacji zajęć w terminie zastępczym albo ich zaliczenia w formie alternatywnej, w przypadkach usprawiedliwionych i odpowiednio udokumentowanych. Takie rozwiązanie lepiej realizowałoby cel szkoleniowy aplikacji, ponieważ koncentrowałoby się nie tylko na formalnym wymogu obecności, ale przede wszystkim na rzeczywistym uzupełnieniu braków w procesie kształcenia.
3. Przekazywanie informacji o udziale aplikanta w zajęciach
Projekt stanowi, że Rektor‑Komendant uczelni przesyła prezesowi sądu okręgowego informację o udziale aplikanta kuratorskiego w zajęciach teoretycznych, wskazując liczbę jednostek lekcyjnych wynikających z programu zajęć teoretycznych oraz liczbę jednostek lekcyjnych, w których aplikant uczestniczył. Rozwiązanie to należy uznać za potrzebne, gdyż wiąże się ono bezpośrednio z oceną spełnienia obowiązku, o którym mowa w § 5 ust. 1 projektu.
W pełni uzasadnione jest jednak oczekiwanie MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury, aby doprecyzować formę oraz termin przekazywania tej informacji. Brak jednoznacznego wskazania, w jakiej formie i w jakim czasie informacja ma zostać przekazana prezesowi sądu okręgowego, może prowadzić do rozbieżnej praktyki i różnego tempa procedowania spraw dotyczących potwierdzenia odbycia aplikacji.
W naszej ocenie zasadne byłoby zatem uzupełnienie projektowanego przepisu przez wskazanie minimalnego standardu w tym zakresie, w szczególności przez określenie terminu przekazania informacji oraz dopuszczalnej formy jej doręczenia. Doprecyzowanie to sprzyjałoby jednolitości stosowania prawa oraz usprawniałoby obieg informacji między uczelnią a prezesami sądów okręgowych, co pozostaje zbieżne z deklarowanym przez projektodawcę celem uporządkowania organizacji procesu szkolenia.
4. Uznaniowość decyzji prezesa sądu okręgowego
Projektowane brzmienie § 14 przyznaje prezesowi sądu okręgowego możliwość wydania potwierdzenia odbycia aplikacji nie tylko w sytuacji standardowej, lecz również wtedy, gdy aplikant z przyczyn od niego niezależnych nie spełnił obowiązku udziału w co najmniej 80% zajęć albo gdy patron sporządził opinię o nieprzydatności do wykonywania zawodu kuratora sądowego. Każdorazowo ma to następować po zasięgnięciu opinii kuratora okręgowego.
W uzasadnieniu oraz OSR projektodawca wyjaśnia, że rozwiązanie to ma służyć uwzględnieniu sytuacji losowych oraz wzmocnieniu obiektywizmu decyzji przez wprowadzenie dodatkowej opinii kuratora okręgowego. Nie usuwa to jednak w pełni wątpliwości wskazanych w drafcie stanowiska, zgodnie z którym przepis w obecnym brzmieniu pozostawia szeroką uznaniowość decyzyjną i może prowadzić do braku jednolitości stosowania prawa.
Proponujemy zatem doprecyzowanie przesłanek podejmowania takich decyzji, w szczególności przez wskazanie, że mogą one zapadać wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach oraz powinny wymagać pisemnego uzasadnienia. Taka modyfikacja zwiększałaby transparentność procedury, ograniczałaby ryzyko arbitralności i jednocześnie nie pozbawiałaby organu niezbędnej możliwości reagowania na sytuacje wyjątkowe.
5. Status i obciążenie patronów aplikantów
Za w pełni uzasadnione należy uznać także uwagi zawarte w drafcie odnoszące się do sytuacji patronów aplikantów kuratorskich. Projekt koncentruje się na organizacji zajęć teoretycznych i procedurze potwierdzania odbycia aplikacji, natomiast nie odnosi się do obciążenia patronów, którzy wykonują istotne obowiązki szkoleniowe równolegle ze swoimi podstawowymi zadaniami służbowymi.
Brak odniesienia do tej kwestii może w praktyce prowadzić zarówno do nadmiernego obciążenia patronów, jak i do obniżenia jakości szkolenia praktycznego. Problem ten pozostaje istotny także dlatego, że projekt zakłada dalsze uporządkowanie i uszczelnienie wymogów dotyczących przebiegu aplikacji, a tym samym utrzymuje duże znaczenie pracy patronów dla końcowej oceny przygotowania aplikanta do zawodu.
W związku z tym konieczne jest rozważenie wprowadzenia mechanizmów rekompensujących zwiększony zakres obowiązków patronów, na przykład w postaci dodatku funkcyjnego lub zmniejszenia obciążenia sprawami, doprecyzowanie zasad przyznawania ewentualnych dodatków lub innych form gratyfikacji oraz wprowadzenie rozwiązań organizacyjnych wspierających patronów w realizacji funkcji szkoleniowej. Zasadne jest również skierowanie do projektodawcy pytania, czy przewidywane są zmiany w zakresie wynagradzania lub rekompensowania pracy patronów aplikantów kuratorskich w związku z projektowanymi zmianami systemu szkolenia.
WNIOSKI
Projekt rozporządzenia zawiera rozwiązania zmierzające do unowocześnienia systemu aplikacji kuratorskiej i w tym zakresie zasługuje na ocenę pozytywną. Jednocześnie wymaga on uzupełnienia i doprecyzowania w kluczowych obszarach wskazanych wyżej, tak aby zapewnić odpowiednie proporcje między zajęciami zdalnymi i stacjonarnymi, wprowadzić elastyczne formy zaliczania zajęć, ograniczyć nadmierną uznaniowość decyzji organów oraz uregulować sytuację patronów aplikantów, w tym kwestie ewentualnych dodatków lub rekompensaty za wykonywane obowiązki.
Podkreślamy jednak konieczność zachowania równowagi pomiędzy efektywnością organizacyjną systemu szkolenia a ochroną praw aplikantów kuratorskich oraz osób zaangażowanych w proces ich kształcenia. Tylko wówczas projektowane rozwiązania będą mogły zostać uznane nie tylko za sprawne organizacyjnie, lecz także za rzetelne, proporcjonalne i zapewniające odpowiednią jakość przygotowania do wykonywania zawodu kuratora sądowego.
Przeczytaj także – kuratela sądowa w szerszym kontekście
Więcej o znaczeniu kurateli sądowej dla wymiaru sprawiedliwości i działalności naszego związku można przeczytać w relacjach z wydarzeń poświęconych tej tematyce:
II Kongres Kuratorów Sądowych NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury
❓ FAQ – aplikacja kuratorska i stanowisko MOZ NSZZ „Solidarność”
Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące zmian w organizacji aplikacji kuratorskiej
🔎 Dlaczego organizacja związkowa zabiera głos w sprawie zmian w aplikacji kuratorskiej?
Organizacja związkowa zabiera głos, ponieważ sposób zorganizowania aplikacji kuratorskiej bezpośrednio wpływa na jakość przygotowania przyszłych kuratorów sądowych i bezpieczeństwo wykonywania orzeczeń. MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury dba o prawidłową organizację szkolenia, ochronę praw aplikantów i patronów oraz o to, by system kształcenia był stabilny i przewidywalny dla całego środowiska.
🔎 Co sądzi MOZ NSZZ „Solidarność” o planowanych zmianach w organizacji aplikacji kuratorskiej?
MOZ NSZZ „Solidarność” pozytywnie ocenia kierunek zmian, czyli odejście od modelu opartego głównie na e‑learningu na rzecz zajęć w czasie rzeczywistym i zwiększenia udziału zajęć stacjonarnych. Związek podkreśla jednak, że same hasła nie wystarczą – przepisy muszą być doprecyzowane tak, aby nowe rozwiązania realnie chroniły prawa aplikantów, nie prowadziły do nadmiernego obciążenia patronów i zapewniały elastyczność organizacyjną.
🔎 Jakie są główne zastrzeżenia związku do projektu rozporządzenia?
Związek wskazuje przede wszystkim na potrzebę bardziej elastycznego określenia liczby i częstotliwości zjazdów stacjonarnych, tak aby można było je dostosować do realnych potrzeb szkoleniowych oraz możliwości Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury i sądów. Krytycznie oceniany jest sztywny zapis, który utrudnia reagowanie na zmieniające się warunki organizacyjne.
Kolejne zastrzeżenie dotyczy braku rozwiązań kompensacyjnych dla nieobecności na zajęciach stacjonarnych – MOZ NSZZ „Solidarność” domaga się mechanizmów pozwalających uzupełnić materiał w innej formie, aby pojedyncze, usprawiedliwione nieobecności nie oznaczały automatycznego przedłużenia aplikacji. Związek zwraca też uwagę na potrzebę doprecyzowania zasad przekazywania informacji przez rektora‑komendanta oraz ograniczenia uznaniowości przy potwierdzaniu odbycia aplikacji i jasnego uregulowania statusu oraz obciążenia patronów.
🔎 Dlaczego ważne jest doprecyzowanie formy i terminów przekazywania informacji o udziale aplikantów w zajęciach?
Doprecyzowanie formy i terminów przekazywania informacji ma kluczowe znaczenie dla spójności praktyki w skali kraju i równego traktowania aplikantów. Bez jednoznacznych zapisów poszczególne sądy i ośrodki szkolenia mogą stosować odmienne standardy, co prowadzi do rozbieżności i sporów.
MOZ NSZZ „Solidarność” postuluje jasne wskazanie, w jakim terminie i w jakiej formie rektor‑komendant KSSiP przekazuje informacje o frekwencji i zaliczeniu poszczególnych etapów aplikacji. Przejrzysty obieg informacji ułatwi pracę sądom, przyspieszy wydawanie potwierdzeń odbycia aplikacji i ograniczy liczbę wątpliwości interpretacyjnych.
🔎 Co powinna zawierać modyfikacja decyzji prezesa sądu okręgowego dotycząca potwierdzenia odbycia aplikacji?
Zdaniem MOZ NSZZ „Solidarność” decyzje prezesa sądu okręgowego dotyczące potwierdzenia odbycia aplikacji powinny zapadać wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a nie służyć rutynowej korekcie przebiegu szkolenia. Rozporządzenie powinno wprost wskazywać, że jest to instrument o charakterze wyjątkowym, stosowany wtedy, gdy pojawiają się poważne wątpliwości co do spełnienia wymogów przez aplikanta.
Związek postuluje, aby każda taka decyzja była opatrzona pisemnym uzasadnieniem i poprzedzona zasięgnięciem opinii kuratora okręgowego, który najlepiej zna faktyczne wykonywanie obowiązków przez aplikanta oraz obciążenie patrona. Taka procedura zwiększy transparentność rozstrzygnięć, ograniczy arbitralność i lepiej zabezpieczy prawa aplikantów oraz interes wymiaru sprawiedliwości.