Waloryzacja wynagrodzeń dyrektorów sądów – nasza opinia amicus curiae

Jako organizacja związku zawodowego od lat zabiegamy o przestrzeganie praw pracowniczych – niezależnie od tego, kogo te prawa dotyczą. Profesjonalizm i konsekwencja w działaniu to fundament wiarygodności naszej organizacji. Właśnie dlatego, mając na względzie systemowe znaczenie prawa do godziwego wynagrodzenia, przedstawiliśmy opinię przyjaciela sądu (amicus curiae) w sprawie waloryzacji wynagrodzeń dyrektorów sądów powszechnych.

W naszej ocenie przestrzeganie ustawowej zasady waloryzacji dotyczy wszystkich zatrudnionych w jednostkach finansów publicznych. To nie przywilej dla wybranej grupy, lecz elementarny obowiązek państwa wobec każdego pracownika – niezależnie od stanowiska. Nasze zaangażowanie w tej sprawie pokazuje, że prawa pracownicze i zasady równego traktowania mają charakter uniwersalny.

Zapraszamy do zapoznania się z treścią naszej opinii – chcemy pokazać, że skuteczne działania na rzecz przestrzegania prawa pracy powinny być oparte na konsekwentnych działaniach i rzetelnej analizie problemu.

Katowice, 19 września 2025 r.

SĄD REJONOWY
w Chrzanowie
IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
Al. Henryka 23
32-500 Chrzanów

PRZEDSTAWIENIE POGLĄDU
MOZ NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” PRACOWNIKÓW SĄDOWNICTWA I PROKURATURY
(amicus curiae)
składane na podstawie art. 63 k.p.c.
w sprawie IV P 360/24
zawisłej przed Sądem Rejonowym w Chrzanowie

Komisja Międzyzakładowa MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury przedstawia pogląd w sprawie waloryzacji wynagrodzeń dyrektorów sądów powszechnych. Do opinii dołączamy wypis z rejestru oraz odpis uchwały o reprezentacji.

I. ZAGADNIENIE PRAWNE BĘDĄCE PRZEDMIOTEM OPINII

Niniejsza opinia przedstawia pogląd na prawo pracowników jednostek sfery budżetowej nieobjętych mnożnikowym systemem wynagrodzeń (z uwzględnieniem stanowiska dyrektora sądu powszechnego) do waloryzacji wynagrodzenia o średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń wynoszący 120,0% ustalony w ustawie budżowej na rok 2024.

II. WPROWADZENIE I ZAANGAŻOWANIE MOZ NSZZ „SOLIDARNOŚĆ” PRACOWNIKÓW SĄDOWNICTWA I PROKURATURY W SPRAWĘ

MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa i Prokuratury działa w obszarze wymiaru sprawiedliwości w skali ogólnopolskiej. Według stanu na dzień 30 czerwca 2025 r. organizacja obejmuje 222 pracodawców będących jednostkami wymiaru sprawiedliwości, zrzeszając 3 372 członków zatrudnionych w tych jednostkach. W ramach działalności statutowej związek zawodowy nie tylko reprezentuje prawa i interesy ludzi pracy, ale także kontroluje prawidłowość wydatkowania środków publicznych w zakresie gospodarowania środkami przeznaczonymi na wynagrodzenia pracowników sądów i prokuratury. Istotną rolę organizacji w tym zakresie potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając kasację Prokuratora Krajowego (wyrok NSA z 8.12.2022 r., III OSK 5040/21).

Głównym zadaniem niniejszej opinii jest wsparcie Sądu orzekającego we wszechstronnym zbadaniu zagadnienia poprzez dostarczenie argumentów i perspektyw, których strony postępowania mogą nie przedstawić. Sąd Najwyższy przyjął, że przedstawienie przez organizację społeczną poglądu istotnego dla sprawy stanowi pośrednią formę jej uczestnictwa w postępowaniu sądowym (wyrok SN z 11 grudnia 1980 r., I PR 62/1980).

Organizacja związkowa od dawna analizuje przepisy i uczestniczy w dialogu międzyinstytucjonalnym dotyczącym charakteru prawa do waloryzacji wynagrodzenia – ze szczególnym uwzględnieniem okresu od 2019 roku. Przez ten czas dokonaliśmy analizy temporalnej stanowisk resortowych, w tym Ministerstwa Sprawiedliwości, oraz kształtowania się przepisów prawa w tym zakresie. Analiza ta rzuca nowe światło na charakter roszczenia do zwiększenia wysokości indywidualnego wynagrodzenia dyrektora sądu. W ocenie organizacji sprawa ma fundamentalne znaczenie dla respektowania praw pracowniczych w wymiarze sprawiedliwości, wykraczając daleko poza indywidualną sytuację konkretnego dyrektora sądu.

Analiza chronologii stanowisk resortowych w latach 2019–2025 wykazuje wyraźną niekonsekwencję w przestrzeganiu przepisów dotyczących waloryzacji wynagrodzeń w sądownictwie. Mimo braku zmian w regulacjach ustawowych stanowiska ministerstwa ulegały istotnym przekształceniom. Początkowo (w 2019 r.) stanowiska resortowe kwestionowały podmiotowe prawo pracownika do waloryzacji o wskaźnik zapisany w ustawie. W 2024 r. wydano wytyczne o obowiązku waloryzacji wynagrodzeń zasadniczych, jednak z pominięciem wynagrodzeń dyrektorów i dodatków funkcyjnych. Po naszych interwencjach pojawiły się kolejne wytyczne – już z waloryzacją dodatków, ale nadal bez waloryzacji wynagrodzeń dyrektorów. W 2025 r. resort uwzględnił w wytycznych obowiązek waloryzacji wynagrodzeń dyrektorów, tym razem jednak pomijając dodatki.

W ocenie organizacji w demokratycznym państwie prawa, realizującym zasady sprawiedliwości społecznej i standardy prawa Unii Europejskiej (w szczególności dyrektywa 2019/1152 w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy), niedopuszczalna jest sytuacja, w której brak jest jednoznacznego określenia prawa do konkretnej wysokości przysługującego wynagrodzenia.

III. PRZEDMIOT OPINII

Zastosowanie art. 14a ustawy o pracownikach sądów i prokuratury do wynagrodzeń dyrektorów sądów

Zdaniem organizacji nie ma wątpliwości prawnych co do tego, że na mocy odesłania zawartego w art. 32d § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych – przepis art. 14a ustawy o pracownikach sądów i prokuratury należy stosować bez zmian również do dyrektorów sądów. W ślad za dotychczasowym orzecznictwem różnicowanie sytuacji dyrektorów sądów i ich zastępców w stosunku do pozostałej kadry urzędniczej w zakresie zasad wynagradzania byłoby nieuzasadnione (por. wyrok SN z 13.01.2015 r., II PK 74/14; postanowienie SN z 9.03.2017 r., II PK 144/16). Po orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego (m.in. postanowienie TK z 28.04.2015 r., S 4/15) oczywiste jest, że co do zasady nie istnieje bezwzględne prawo podmiotowe pracowników sfery budżetowej do automatycznej waloryzacji wynagrodzeń o określone kwoty. Sytuacja zmienia się jednak, gdy ustawa budżetowa ustala średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń powyżej 100% – jak w 2024 r., kiedy wskaźnik wyniósł 120%.

Indywidualny charakter obowiązku waloryzacji wynagrodzenia

Sformułowanie w art. 14a odesłania do ustawy „waloryzacyjnej” (o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej) oznacza, że do pracowników sądów i prokuratury stosuje się przepisy dotyczące terminów i zasad podwyższenia wynagrodzeń pracowników nieobjętych systemem mnożnikowym, w szczególności art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1. Przepis art. 4 ust. 2 wskazuje, że waloryzacji podlegają „wynagrodzenia osób”, a art. 2 pkt 3 definiuje „wynagrodzenia” jako wynagrodzenia i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy oraz określone uposażenia i dodatki. Prowadzi to do wniosku, że waloryzacja dotyczy konkretnych wynagrodzeń konkretnych osób – a nie abstrakcyjnej puli środków.

W opinii organizacji waloryzacja wynagrodzenia dyrektora sądu ma charakter obligatoryjny, w przeciwieństwie do podwyżki w ramach „widełek” rozporządzenia, która ma charakter motywacyjny i uznaniowy. Art. 4 ust. 2 i art. 8 ust. 1 ustawy waloryzacyjnej ustanawiają normę imperatywną, niepozostawiającą luzu decyzyjnego – co potwierdza m.in. wyrok SR w Toruniu z 17.03.2025 r., IV P 32/25 (nieprawomocny). Jedyną przesłanką powstania roszczenia o waloryzację jest zatrudnienie pracownika w dacie referencyjnej i ustalenie wskaźnika w ustawie budżetowej powyżej 100%.

Relacja między maksymalnymi stawkami z rozporządzenia a waloryzacją

Kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy stawki wynagrodzeń określone w aktach wykonawczych (wydanych m.in. na podstawie art. 14 ustawy o pracownikach sądów i prokuratury oraz art. 32c § 3 p.u.s.p.) korelują z mechanizmem waloryzacji. W ocenie organizacji kompetencja do wydania rozporządzenia obejmuje jedynie ustalenie wysokości wynagrodzenia, a nie zasad i terminów jego waloryzacji. Wykładnia celowościowa i uzasadnienie zmian z 2003 r. wskazują, że celem wprowadzenia art. 14a było zagwarantowanie konkretnym pracownikom podwyżek ich indywidualnych wynagrodzeń, a nie pozostawienie tej kwestii uznaniu pracodawcy.

W konsekwencji maksymalne stawki z rozporządzenia nie mogą być traktowane jako bariera dla waloryzacji – odmowa waloryzacji narusza zasady równego traktowania i zaufania do państwa prawa. Nie jest dopuszczalne zrównywanie waloryzacji wynagrodzenia z motywacyjnym podwyższaniem płacy w ramach „widełek”, bo w pierwszym przypadku mamy do czynienia z realizacją normy ustawowej, a w drugim – z uznaniową decyzją pracodawcy.

Kompetencje pracodawcy państwowego a obowiązek waloryzacji

W świetle art. 7 Konstytucji RP pracodawca państwowy ma obowiązek realizować zobowiązania prawne, nawet gdy wymaga to sięgnięcia po środki spoza jego bieżącej dyspozycji – co podkreślono m.in. w wyroku SO w Zielonej Górze z 28.12.2023 r., IV Pa 59/23. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ustalenie wskaźnika w ustawie budżetowej powoduje ipso iure powstanie roszczenia po stronie pracownika i obowiązku wypłaty wynagrodzenia zwaloryzowanego po stronie pracodawcy (postanowienie TK z 11.02.2015 r., P 44/13). Pracodawca nie może zatem uchylać się od waloryzacji, powołując się na brak „zgody” organów centralnych.

Niepokojąca jest praktyka ingerowania władzy wykonawczej w decyzje pracodawców państwowych za pomocą pism narzucających wykładnię prawa i rozwiązania płacowe. Taki zwyczaj trudno pogodzić z zasadą trójpodziału władzy i niezależnością sądów w zakresie kształtowania wynagrodzeń pracowników w granicach wyznaczonych ustawą.

Zakres waloryzacji – dodatki funkcyjne i stanowiskowe

Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy waloryzacyjnej „wynagrodzenia” obejmują m.in. inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy. W świetle utrwalonej linii orzeczniczej dodatek funkcyjny jest stałym składnikiem wynagrodzenia pracownika na stanowisku kierowniczym i pozostaje w ścisłym związku z pełnioną funkcją (uchwała 7 sędziów SN z 30.12.1986 r., III PZP 42/86). Oznacza to, że waloryzacji podlega nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także dodatek funkcyjny lub stanowiskowy.

IV. WNIOSKI I ZNACZENIE SPOŁECZNE ROZSTRZYGNIĘCIA SPRAWY

Rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie może wpłynąć zarówno na sytuację wszystkich pracowników sądów i prokuratury, jak i innych pracowników jednostek sektora finansów publicznych nieobjętych systemem mnożnikowym. Może też pomóc jednoznacznie określić w przyszłości prawo podmiotowe tych pracowników do waloryzacji wynagrodzeń.

W opinii organizacji prawo pracy obowiązuje także w relacjach z pracodawcą państwowym, a normy bezwzględnie obowiązujące nie mogą być dowolnie modyfikowane przez władzę wykonawczą. Brak waloryzacji zgodnie z ustawą waloryzacyjną narusza zasady równego traktowania, zaufania do państwa, równości oraz ochrony praw majątkowych pracowników. Nierespektowanie uprawnień do waloryzacji podważa zaufanie obywateli do przewidywalności i stabilności prawa – co w wymiarze sprawiedliwości ma szczególne znaczenie.

---